YOGA WEGEN
Yoga verwijst zowel naar het doel ervan als naar de
verschillende tradities en systemen om dat doel te bereiken. Er is dus een
veelheid aan yogapaden die men kan bewandelen en vaak kunnen ze grondig verschillen
zowel wat betreft het theoretisch kader, als wat betreft de praktische
beoefening. Ze hebben alle gemeen dat
men transcendentie wil bereiken. Het
verschil zit in de manier waarop men dat doet en hoe men dit in ideeën vertaalt. In historisch opzicht is het klassieke
systeem van Patanjali, dat kan gelijkgeschakeld worden met raja-yoga, dus het
meest bekende maar wat het hindoeïsme betreft is dit maar één van de zes vormen
die een prominente plaats hebben ingenomen, nl. raja-yoga, hatha-yoga,
jnana-yoga, bhakti-yoga, karma-yoga en mantra-yoga. Nog twee andere vormen moeten worden vermeld,
nl. laya-yoga en kundalini-yoga die nauw verwant zijn aan hatha-yoga en ook
onder tantra-yoga kunnen vallen. De
integrale yoga is een recent fenomeen dat, voortbouwend op de tradities, een
synthese tracht te bewerkstelligen Naast het hindoeïsme hebben ook het jainisme,
het boeddhisme en het sikhisme hun eigen tradities.
Hoewel yoga een van oorsprong hindoeïstisch fenomeen
is, is het een erg belangrijke component van het boeddhisme waarbij het
meditatieve aspect erg sterk wordt beklemtoond. De ontwikkeling van yoga hangt
nauw samen met de verschillende scholen van het boeddhisme waardoor ook binnen
het boeddhisme nieuwe vormen ontstaan. Ook In het jainisme speelt yoga een erg
belangrijke rol. Er wordt sterk de
nadruk gelegd op het ascetische aspect bij het beoefenen van yoga. Hoewel in het sikhisme elementen van de
bhakti-yoga zijn opgenomen beschouwen de meeste sikhs in Azië yoga niet als een
wezenlijke component van hun religie dit in tegenstelling met heel wat Sikhs
die zich verspreid hebben in het westen en yoga wel als religieuze praktijk
hebben opgenomen
[2].
Yoga is een fenomeen dat zich kenmerkt door een enorme
verscheidenheid en een geschiedenis kent die duizenden jaren oud is. Het
is niet eenvoudig om yoga in een kort te beschrijven haar verschijningsvormen
zijn heel verscheiden, haar geschiedenis is duizenden jaren oud en haar
innerlijke dynamiek voedt haar ontwikkeling waaraan geen einde lijkt te komen.
Waarschijnlijk kan men het wezen en het doel van yoga uiteindelijk slechts op
één manier echt vatten, nl. door de beoefening ervan.
Raja Yoga
Raya-yoga is de ‘koninklijke' of klassieke yoga. Ze
stamt uit het systeem van Patanjali en is waarschijnlijk ontstaan in de
vroegste eeuwen van onze jaartelling en werd in de volgend eeuwen zeer populair
[1].
De technieken zijn, net zoals bij mantra-, laya- en hatha-yoga, gericht op
ademhaling, houding, meditatie en extase met als doel de geest te zuiveren en
te vervolmaken en via de geest het lichaam te beïnvloeden. Het woord koninklijk
zou verwijzen naar het feit dat deze yoga enkel bestemd is voor degenen die
werkelijk in staat zijn de geest te vervolmaken maar het kan ook verwijzen naar
het feit dat de yoga van Patanjali vooral door koningen werd beoefend of naar
de ultieme koning, nl. Het transcendentale Zelf. Het is vanaf haar ontstaan een
zeer invloedrijke yogatraditie geweest en ze wordt beschouwd als de hoge weg
van meditatie.
Hatha Yoga
Hatha-yoga is de "zon-maan-yoga" of yoga van de kracht
en ze is een latere ontwikkeling dan de raya-yoga. Zon en maan duiden op het tot harmonie
brengen van de mannelijke en vrouwelijke, positieve en negatieve stroming van
de ademhaling. De beheersing van de
ademhaling is de kern van deze yoga. Deze vorm wil het lichaam reinigen en
vervolmaken en via het lichaam de geest beïnvloeden.
Het is een zeer praktische vorm van yoga en het is deze vorm van yoga die in
het westen het meest bekend is en het
meest beoefend wordt. De lotushouding
(de zittende houding met gekruiste benen waarbij de voeten op de dijbenen
rusten) en de kopstand zijn enkele lichaamshoudingen (asana's) uit de
hatha-yoga. Deze yoga heeft een
bijzonder gunstige uitwerking op lichaam en geest maar wordt in het westen vaak
uit haar spirituele context geplaatst. Hatha-yoga wordt vaak beschouwd als de
voorbereiding op de raja-yoga.
Jnana Yoga
Jnana-yoga: jnana betekent kennis, inzicht of wijsheid.
Deze traditie is vrijwel identiek aan de spirituele weg van de Vedanta, de hindoeïstische
traditie van het non-dualisme. Deze yoga
richt zich als oefening in inzichtelijke wijsheid d.m.v. studie en meditatie op
de verwerkelijking van het Zelf door de Werkelijkheid van het onechte te
onderscheiden.
Bhakti Yoga
Bhakti-yoga: bhakti verwijst naar liefde en
toewijding. Het is de yoga van duidelijk
gerichte liefde op, toewijding aan en verering van de goddelijke Persoon of
godheid, zoals bijvoorbeeld Krishna. Riten en lofzangen spelen een belangrijke
rol. De vroegste aanduidingen van deze
traditie zijn in de vedische hymnen te vinden.
Karma Yoga
Karma-yoga. Karma kan handeling, taak, product, effect
betekenen. Deze vorm is de yoga van het
belangeloze handelen en de dienstbaarheid zonder zich te focussen op het
resultaat en met bijzondere aandacht voor de intentie van waaruit men handelt.
In karma-yoga streeft men naar vrijheid van handelen waarmee bedoeld wordt dat
alle egocentrische motivaties uitgezuiverd zijn. In de Bhagavad-Gita is in het onderricht van
Krishna aan Arjuna de verwoording van dit ideaal weergegeven. Het uiteindelijke
doel is de ziel van alle karmisch belastend residu te bevrijden en zo het Zelf
te verwerkelijken. Mahatma Gandhi is in de recente geschiedenis hét voorbeeld
van een karma-yogi.
Mantra Yoga
Mantra-yoga tracht het bewustzijn meditatief te
beïnvloeden en te transformeren door het uiten en herhalen van bepaalde
klanken, woorden of zinnen. De hymnes
uit de veda's worden traditioneel beschouwd als mantra's. De ritmische herhaling
van een mantra wordt
japa genoemd. De
belangrijkste klank in het (vedische) rituele herhalen van klanken is ‘om', de
kosmische oerklank. Dit foneem vindt men
ook terug in het boeddhistische tantrisme, nl. in de Tibetaanse formule
om mani padme hum (om, juweel in de lotus,
hum). Bij deze yoga speelt de initiatie een belangrijke rol om de ware
betekenis en transformerende kracht van de klanken en woorden te kunnen vatten
en zelf te kunnen uitdragen maar ook het rituele aspect is erg belangrijk. Deze yoga vereist net zoveel toewijding en
inspanning als de andere tradities.
Laya Yoga
Laya-yoga of kundalini-yoga. Laya betekent absorptie
of ontbinding. Door intensieve contemplatie tracht men het innerlijke universum
geleidelijk te ontmantelen of (te absorberen in de concentratie van het
bewustzijn) totdat uiteindelijk enkel het transcendentale Zelf overblijft. Er worden technieken uit de tantrische en de
hatha-yoga aangewend. Een centrale rol
in deze yoga is de kundalini-energie, de bovennatuurlijke kracht van het
zenuwstelsel die door bepaalde technieken wordt geactiveerd en symbolische
wordt voorgesteld als een slang die opgerold ligt onderin de ruggengraat. Zij
wordt vrijgemaakt en beweegt zich langs de verschillende chakra's, de
energiecentra omhoog tot zij de kruin bereikt. Zo bereikt men intuïtieve
verlichting.
Tantra Yoga
Tantra-yoga is te situeren binnen de tantra, een
belangrijk verschijnsel in zowel de boeddhistische traditie als in het hindoeïsme
dat rond het jaar 500 van onze tijdrekening heel wat invloed kreeg maar waarvan
de oorsprong veel ouder is. Tantra-yoga wordt vaak gelijkgeschakeld met
kundalini-yoga maar in feite vallen de verschillende yoga's die gebruik maken van
lichaamstechnieken onder de term tantra-yoga.
Tantra is een traditie op zich met een eerder behoudsgezinde en een
eerdere liberale tak maar in beide richtingen speelt de seksuele energie een
belangrijke rol. Zij staat echter steeds in het teken van het streven naar verlichting·.
Integrale Yoga
Integrale yoga of purna-yoga: met deze vorm van yoga
waarvan Sri Aurobindo een zeer belangrijke vertegenwoordiger is treedt de yoga
een nieuw tijdperk binnen. Met veel aandacht voor de overgeleverde tradities
wordt in deze school een poging gedaan om yoga te herformuleren met het oog op
de noden en mogelijkheden van de moderne (verwesterde) wereld. De traditionele scholen van de yoga kenmerken
zich door verticalisme: het zijn wegen naar het Transcendente dat in zekere zin
los staat van de materiële wereld. De
materiële wereld komt zo min of meer tegenover het Absolute te staan en kan
zelfs als negatief worden ervaren.
Integrale yoga wil daarentegen het goddelijke bewustzijn in het
menselijke lichaam en in het gewone integreren. Belangrijk
is de transformatie ervan en de verwerkelijking van het Goddelijke op
aarde. Deze school kent geen
voorgeschreven technieken, rituelen enz.
De beoefenaar dient zich enkel open te stellen voor de hogere Kracht die
Sri Aurobindo benoemt met het begrip ‘De Moeder'. Belangrijke elementen in de yoga-praktijk
zijn kuisheid en eenvoud, waarheidlievendheid en een diepgaande houding van
sereniteit.
Andere
Andere belangrijke vertegenwoordigers zijn o.a. Swami
Paramahansa Yogananda en Swami Sivananda. (Paramhamsa Yogananda heeft de Kriya
yoga, dat een vorm van kundalini yoga is naar het Westen gebracht. Swami
Sivananda heeft een integrale vorm van yoga, die alle strekkingen omvat,
geformuleerd. De strekking is vedantisch.)
[1] Indelingen volgens:
G. Feuerstein,
The Yoga Tradition , p.27-58.
J. Hewitt,
Handboek
yoga, p. 9-10.
[2] G. Feuerstein,
The Yoga
Tradition, p. 333-340.